درمان کیست مویی تخمدان با جراحی یا دارو؟

توده‌ای عجیب که درون آن می‌توان بقایای مو، چربی یا حتی دندان پیدا کرد؛ این توصیف کوتاه و عجیب از چیزی‌ست که به آن کیست مویی تخمدان یا کیست درموئید گفته می‌شود. برخلاف بسیاری از کیست‌های تخمدان که معمولاً از بافت‌های تخمک‌ساز ناشی می‌شوند، کیست مویی منشأ جنینی دارد و ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بماند. اغلب زنان تا زمانی که با درد ناگهانی لگن یا اختلال در سیکل قاعدگی مواجه نشوند، از وجود آن بی‌خبرند. اندازه این کیست‌ها متغیر است و اگر رشد کنند یا دچار پیچ‌خوردگی (تورشن) شوند، می‌توانند خطرناک باشند. هرچند کیست مویی در اغلب موارد خوش‌خیم است، اما نادیده‌گرفتن آن می‌تواند به عوارض جدی منجر شود. اگر در سونوگرافی یا معاینه‌های روتین با این واژه روبه‌رو شده‌اید، بهتر است هرچه سریع‌تر با بهترین دکتر زنان برای کیست تخمدان در تهران مشورت کنید تا گام درستی در مسیر درمان بردارید.

فهرست مطالب

 

کیست مویی تخمدان چیست ؟

کیست مویی (درموئید) تخمدان یک ساختار کیستی است که پر از مایعات می‌باشد و ممکن است شامل بافت‌های مو، پوست، یا دندان و بخش‌های دیگری از بدن باشد. در مقایسه با اغلب کیست‌های تخمدان دیگر، این نوع کیست درموئید در پاسخ به چرخه قاعدگی تشکیل نمی‌شود.

مهم است بدانید که کیست‌های مویی در تخمدان به طور عمومی سرطانی نیستند، اما اگر به اندازه‌یی بزرگ و تورم  پیدا کنند، ممکن است مشکلاتی ایجاد کنند. پزشک تخصصی می‌تواند کیست شما را ارزیابی کرده و تصمیم‌گیری در مورد اقدامات لازم نماید. این نوع کیست به طور معمول به عنوان تراتوم کیستیک بالغ نیز شناخته می‌شود.

علت کیست درموئید تخمدان  

هر فردی که تخمدان داشته باشد، ممکن است به کیست درموئید تخمدان مبتلا شود. این نوع کیست‌ها از بدو تولد قابل شکل‌گیری هستند، اما معمولاً با استفاده از روش‌های تصویربرداری معمولی به راحتی کشف نمی‌شوند. به عنوان مثال، این امر که در طول یک سونوگرافی بارداری حضور این نوع کیست‌ها مشاهده شود، امری نادر نیست.این به این دلیل است که آنها در طول رشد جنین رشد می‌کنند. آنها زمانی اتفاق می‌افتند که عناصر لایه اکتودرمی با رشد جنین به دام می‌افتند. اکتودرم لایه‌ای از سلول‌‌هاست که قسمت بیرونی بدن جنین را می پوشاند. بافت‌هایی مانند پوست، مو، دندان و ناخن از این لایه سلولی ایجاد می‌شوند.با رشد سلول‌های به دام افتاده در بافت بالغ، کیست‌ها با مو، دندان، چربی و استخوان پر می‌شوند. با این حال، دانشمندان مطمئن نیستند که چرا این ناهنجاری رشدی رخ می‌دهد.

کیست مویی در تخمدان چقدر شایع است؟

کیست مویی در تخمدان، شایع‌ترین نوع تومور خوش‌خیم تخمدان در دوران بارداری است و تقریباً یک سوم از تمام تومورهای خوش‌خیمی که در این دوران تشخیص داده می‌شوند، به نام کیست‌های درموئید تخمدان هستند. این نوع کیست‌ها در حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از موارد در هر دو تخمدان ظاهر می‌شوند. بیشتر زنان ۲۰ تا ۴۰ ساله به این کیست تخمدان مبتلا می‌شوند.کیست‌های درموئید تخمدان ۷۰ درصد از توده‌های خوش‌خیم تخمدانی را تشکیل می‌دهند که در سال‌های باروری زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. همچنین ۲۰ درصد از توده‌های تخمدانی خوش‌خیم در افراد یائسه تشکیل می‌شوند.

علائم کیست مویی تخمدان زنان  

کیست‌های درموئید تخمدان، اگر عوارضی ایجاد کنند، به شدت نگران‌کننده می‌شوند. اندازه بزرگتر کیست‌ها ممکن است علائم و احتمال ایجاد مشکلات بیشتر را افزایش دهد. علائمی که معمولاً به علت کیست درموئید تخمدان  ظاهر می‌شوند، عبارتند از:

• پیچ خوردگی تخمدان: این اتفاق زمانی می‌افتد که کیست‌های درموئید تخمدان به قدری بزرگ شوند که تخمدان تغییر شکل پیدا کند. در صورت عدم درمان یا تاخیر در مداخله، پیچ خوردگی می‌تواند به تخمدان آسیب برساند یا منجر به ازبین رفتن  تخمدان شود. این اتفاق زمانی می‌افتد که کیست رباط‌هایی که تخمدان‌ها را در جای خود نگه می‌دارند می‌پیچد. این می‌‍‍‌‌تواند جریان خون به تخمدان و لوله فالوپ را قطع کند.
• عفونت: احتمال عفونت تقریباً ۱-۴٪ است. در موارد شدید، می‌تواند باعث پارگی کیست شود.
• تبدیل بدخیم: با این که معمولا کیست درموئید تخمدان خوش‌خیم است، با این حال، آنها می‌توانند در موارد نادر بدخیم شوند. اگر پیچ خوردگی یا پارگی رخ دهد، فرد ممکن است تجربه کند:

1. درد ناگهانی و شدید شکم
2. حالت تهوع
3. استفراغ نیز از علائم کیست مویی تخمدان زنان  می‌باشد.
4. تشخیص پزشک (در طی معاینات سایر شرایط متوجه وجود کیست درموئید تخمدان می‌شود).

برای شروع، یک پزشک ارزیابی اولیه را انجام می دهد. این شامل:

1. بررسی شرایط حیاتی فرد
2. انجام معاینه فیزیکی لگن و شکم
3. گرفتن تاریخچه دقیق
4. آزمایشات  کامل خون
5. تست بارداری
6. آزمایش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی یا اسکن MRI

• پارگی: امکان ترکیدن و تخلیه محتویات کيست مويي تخمدان به داخل حفره شکم می‌توانند مشکل‌ساز شوند. در اکثر موارد، بدن به خوبی محتویات کیست‌های پاره شده را جذب می‌کند، اما در برخی موارد، کیست‌های پاره شده ممکن است به عفونت منجر شوند و نیاز به مراقبت فوری پزشکی داشته باشند. اگر چه غیر معمول است، کیست‌های درموئید تخمدان می‌توانند پاره شوند. اگر محتویات کیست به داخل حفره صفاق نشت کند، می‌تواند منجر به پریتونیت یعنی التهاب پوشش دیواره شکم شود. اگر محتویات کیست به روده یا رکتوم نشت کند، ممکن است از طریق مقعد بدن را ترک کنند.
• سرطان: کمتر از ۲ درصد کیست‌های درموئید تخمدان به شکل سرطانی تغییر می‌کنند. خطر سرطانی شدن کیست مویی در تخمدان در موارد زیر بیشتر است:

1. سن بالای ۴۵ سال
2. رشد سریع اندازه کیست تخمدان
3. اگر کیست شما به قطر بیشتر از ۱۰ سانتی‌متر رسیده باشد و نگرانی وجود داشته باشد که ممکن است پاره شود، پیچ بخورد یا به شکل سرطانی تغییر کند، پزشک متخصص پس از مشاهده عکس کیست درموئید تخمدان  ، جراحی را توصیه می‌کند.

کیست‌های مویی تخمدان  معمولاً در دوران باروری ایجاد می‌شوند، اما ممکن است در هر سنی ظاهر شوند. به ندرت کیست‌ها نشانه‌ای از سرطان هستند. برخی از کیست‌ها همچنین ممکن است در طول زمان، به ویژه پس از یائسگی، به شکل سرطانی تغییر کنند. بیشتر کیست‌های درموئید تخمدان علائم قابل توجهی ایجاد نمی‌کنند مگر آنکه اندازه‌شان بزرگ باشد. علائم شدید معمولاً شامل درد، فشار، یا احساس پری شکم می‌شوند.

علائم دیگر کیست مویی تخمدان زنان  شامل حالت تهوع، استفراغ، یبوست، خونریزی غیر طبیعی واژینال، کاهش وزن غیر قابل توضیح، تغییر در اشتها و مقاربت دردناک (دیسپارونی) است. با بزرگتر شدن کیست، افراد ممکن است متوجه افزایش اندازه شکم و علائم ادراری یا گوارشی شوند.

کیست‌های مویی در تخمدان‌ می‌توانند باعث ایجاد موارد زیر شوند:

1. فشار شکم
2. نفخ
3. تورم شکم
4. درد زیر شکم

سایر علائم کمتر رایج نیز می‌تواند موارد زیر را در برگیرد:

1. درد در لگن
2. درد در قسمت پایین کمر و ران
3. مشکل در تخلیه کامل روده یا مثانه
4. افزایش وزن غیر قابل توضیح
5. درد در هنگام رابطه جنسی
6. تکرر ادرار
7. درد در طول دوره قاعدگی
8. خونریزی غیر معمول واژینال
9. حساسیت سینه

کیست مویی در کجا به وجود می آید ؟

کیست‌های درموئید تخمدان معمولا پیش از تولد شروع به رشد میکنند و سپس برخی از سلول‌هایی که در نهایت به پوست، مو، سیستم عصبی و غیره تبدیل می‌شوند، به شکل کیست‌های درموئید به‌طور غیر معمول رشد می‌کنند. دانشمندان مطمئن نیستند که چه چیزی باعث رشد غیر‌معمول می‌شود. سلول‌ها به بافت بالغ مانند پوست، مو، دندان، اعصاب و حتی بافت مغزی تبدیل می‌شوند. این بافت اضافه جمع می‌شود و یک توده خوش‌خیم در داخل تخمدان ایجاد می‌کند.

بافت غدد عرق نیز می‌تواند در داخل کیست ایجاد شود. این غدد یک مایع روغنی به نام سبوم ترشح می‌کنند که باعث رشد کیست می‌شود. کیست‌های درموئید به کندی رشد می‌کنند و بیشترین رشد در طول سال‌های باروری اتفاق می‌افتد.

کیست درموئید تخمدان  چیه ؟

برای پاسخ به این سوال که کیست مویی تخمدان زنان  چیه باید گفت، کیست‌های درموئید تخمدان از سلول‌های زاینده‌ای که در نهایت به تخمک و اسپرم تبدیل می‌شوند به وجود می‌آید. این سلول‌های زاینده دارای سه لایه هستند که در طول رشد جنین به بافت‌ها، اعضا و سیستم‌های مختلف بدن تبدیل می‌شوند که در زیر به انواع آنها اشاره می‌کنیم:

• اکتودرم: در نهایت به پوست، مو، غدد عرق و دندان تبدیل می‌شود.
• مزودرم: در نهایت به بافت‌های عضلانی و همبند تبدیل می‌شود.
• اندودرم: در نهایت به روده و اندام‌های داخلی مختلف تبدیل می‌شود.

تشخیص و آزمایشات

از آنجایی که کیست‌های درموئید تخمدان اغلب علائمی ایجاد نمی‌کنند، احتمالاً در طی یک روش تصویربرداری متداول، به وجود کیست درموئید تخمدان  پی خواهید برد. پزشک متخصص ممکن است این مسأله را در طی سونوگرافی شکم یا ترانس واژینال تشخیص دهد. کیست‌های مویی تخمدان دارای ویژگی‌های مشخصی هستند که تصویربرداری آنها را ساده می‌کند. سونوگرافیست‌های باتجربه تقریباً ۱۰۰٪ مواقع می‌توانند کيست مویی تخمدان را شناسایی کنند.در موارد نادر، برای شناسایی کیست‌های درموئید تخمدان از تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI)  استفاده می‌شود. اگر سونوگرافی اطلاعات کافی ارائه ندهد، MRI می‌تواند اطلاعات بیشتری در مورد ساختار کیست ارائه دهد.

درمان کیست مویی تخمدان زنان

اگر اندازه کیست بزرگ شده است (یعنی قطر تقریباً بیشتر از ۵ سانتی‌متر) و یا باعث ایجاد علائم شود ممکن است بدخیم باشد و مراجعه به پزشک متخصص را امری الزامی کند. بعضی از انواع کیست‌های تخمدان در نهایت به خودی خود ناپدید می‌شوند، اما کیست‌های درموئید باقی می‌مانند مگر اینکه برداشته شوند.

تنها راه درمان کیست درموئید تخمدان جراحی و برداشتن کیست می‌باشد و در موارد نادر با به تعویق انداختن آن تخمدان آسیب می‌بیند. این مورد بستگی به اهمیت کیست و برنامه‌های شما برای بچه‌دار شدن دارد. انواع جراحی برای برداشتن کیست درموئید تخمدان  در ادامه توضیح داده می‌شوند.

• سیستکتومی تخمدان: در این روش، بخشی از تخمدان به همراه کیست از بین برده می‌شود. این روش، با حفظ باروری، کیست را از بین می‌برد. در این جراحی یک یا هر دو تخمدان به دلیل وجود یک یا چند کیست مویی تخمدان زنان ، جدا می‌شوند یا برش می‌خورند و سپس برداشته می‌شوند. هدف اصلی این جراحی، برداشتن کیست‌های مویی تخمدان است تا عوارض و علائم مرتبط با آنها مانند درد شدید، تورم و مشکلات تخمدانی را کاهش دهد.
• اوفورکتومی: اوفورکتومی یک روش جراحی است که برای درمان استفاده می‌شود. در این عمل جراحی، تخمدان متاثر تا حد زیادی یا کلی از بدن برداشته می‌شود. هدف اصلی اوفورکتومی از بین بردن کیست درموئید تخمدان  و جلوگیری از عوارض مرتبط با آن می‌باشد.
• لاپاراسکوپی: بیشتر متخصصان کیست درموئید تخمدان را با استفاده از لاپاراسکوپی حذف می‌کنند. این نوع جراحی شامل بریدگی‌های کوچک و استراتژیک در شکم می‌شود. اگر کیست بزرگ باشد، در هر دو تخمدان باشد یا بدخیم باشد، ممکن است پزشک جراحی دیگری به نام لاپاراتومی را توصیه کند.

لاپاراسکوپی یک روش جراحی کم تهاجمی است که برای درمان کیست مویی تخمدان زنان  مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این عمل جراحی، یک لاپاراسکوپ (یک دستگاه با اندازه‌ها و ابزارهای کوچک) از طریق یک یا چند سوراخ کوچک در ناحیه شکم وارد می‌شود. پزشک از تصاویر ویدئویی از داخل شکم برای هدایت عمل جراحی استفاده می‌کند و کیست مویی را تا حد ممکن برش می‌دهد یا از بین می‌برد.

لاپاراسکوپی دارای مزایا از جمله کاهش علائم مرتبط با کیست مویی، جلوگیری از جراحی باز و زمان بهبودی کوتاه‌تر است. علاوه بر این، اغلب این نوع جراحی به بیماران امکان بازگشت به فعالیت‌های روزمره را زودتر می‌دهد.

• لاپاراتومی: شامل بریدگی قابل توجهی در شکم است.

پزشک متخصص می‌تواند بسته به مورد منحصر به فرد شما، بهترین گزینه‌های جراحی موجود را به شما توصیه کند.

شما نمی توانید ریسک ابتلا به کیست درموئید تخمدان  را کاهش دهید. کیست‌های درموئید تخمدان قبل از تولد تشکیل می‌شوند. جراحی یک درمان موثر برای کیست تخمدان است. کیست‌های درموئید تخمدان پس از برداشتن تنها در ۳ تا ۴ درصد موارد رشد می‌کنند.

علاوه بر مراجعه به پزشک برای سونوگرافی منظم برای نظارت بر کیست، به علائم پارگی کیست یا پیچ خوردگی تخمدان نیز توجه کنید. در صورت مشاهده علائم زیر فوراً به پزشک متخصص خود مراجعه کنید:

• درد طاقت فرسا در شکم (اغلب اما نه همیشه در سمت راست پایین)
• حالت تهوع یا استفراغ
• سرگیجه
• خون ریزی
• تب

یک مقاله معتبر در سال ۲۰۲۲ اشاره می‌کند که برنامه‌های درمانی برای کیست تخمدان به موارد زیر بستگی دارد:

• علائم یک فرد
• تمایل یک فرد برای حفظ توانایی باردار شدن
• اندازه تومور
• ویژگی‌های تومور همانطور که در سونوگرافی مشاهده می‌شود
• درگیری بالقوه بافت‌های اطراف
• احتمال بدخیم شدن کیست

اگر فردی باردار است، یا اگر کیست کوچک است و هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند، متخصص ممکن است فقط کیست را تحت کنترل داشته باشد و جراحی نکند. در صورتی که اندازه کیست در کسانی که مایل به باردار شدن هستند کمتر از ۶ سانتی متر باشد نیز چنین است.

در موارد دیگر، جراحی ممکن است بهترین اقدام باشد. برای کسانی که کیست‌های کمتر از ۵ سانتی‌متر دارند، جراح ممکن است سیستکتومی لاپاراسکوپی را انجام دهد. این شامل برداشتن کیست به جای کل تخمدان با جراحی است.

اگر اندازه کیست‌‌ها بیش از ۵-۶ سانتی‌متر باشد و کل تخمدان را تحت تاثیر قرار داده باشد، ممکن است اوفورکتومی، که برداشتن تخمدان با جراحی است، ضروری باشد.یک منبع مورد اعتماد در سال ۲۰۱۸ نشان داد که اگر یک فرد باردار نیاز به جراحی داشته باشد، جراحی لاپاراسکوپی ایمن و موفقیت آمیز است.

جمع بندی و سخن پایانی

در واقع کیست مویی (کیست درموئید) یک نوع تومور خوش‌خیم است که می‌تواند شامل مو، پوست، دندان و حتی اجزای دیگر بدن باشد. وقتی این کیست در تخمدان تشکیل می‌شود، به آن کیست درموئید تخمدان (Ovarian Dermoid Cyst) گفته می‌شود.کیست‌های مویی تخمدان معمولاً از سلول‌های جنینی (germ cells) که قادر به تبدیل به انواع بافت‌های بدن هستند، منشأ می‌گیرند. دلیل مشخصی برای ایجاد آن‌ها وجود ندارد، اما برخی عوامل ژنتیکی یا هورمونی ممکن است نقش داشته باشند.کیست درموئید تخمدان یکی از شایع‌ترین تومورهای خوش‌خیم تخمدان در زنان جوان (معمولاً بین 20 تا 40 سالگی) است. حدود 10 تا 20 درصد از تمام توده‌های تخمدانی خوش‌خیم را تشکیل می‌دهد.

در بسیاری از موارد، این کیست‌ها بدون علامت هستند و به‌طور تصادفی در سونوگرافی کشف می‌شوند. اما در صورت بزرگ شدن یا پیچ خوردن تخمدان (تورشن)، ممکن است علائم زیر بروز کنند:

• درد ناگهانی یا مزمن در ناحیه شکم یا لگن
• احساس فشار یا سنگینی در ناحیه پایین شکم
• تهوع یا استفراغ
• اختلال در قاعدگی
• درد هنگام رابطه جنسی

کیست مویی در کجا به وجود می‌آید؟

کیست‌های مویی می‌توانند در نواحی مختلف بدن ایجاد شوند، اما دو محل رایج آن‌ها:

1. تخمدان‌ها (کیست درموئید تخمدان)
2. ناحیه دنبالچه یا کمر پایین (کیست مویی یا سینوس پیلونیدال)

بنابراین، "کیست مویی تخمدان زنان " از نوع درموئید است و با کیست مویی پایین کمر که شایع‌تر است، فرق دارد.

تشخیص و آزمایشات

برای تشخیص کیست درموئید تخمدان  از روش‌های زیر استفاده می‌شود:

• سونوگرافی ترانس واژینال یا شکمی: اولین گام برای بررسی کیست
• MRI یا CT اسکن (در موارد خاص برای تشخیص بهتر ترکیب کیست)
• آزمایش خون (CA-125): برای بررسی احتمال بدخیمی در بعضی موارد

درمان کیست مویی تخمدان زنان

درمان به اندازه و علائم کیست بستگی دارد:

• نظارت و پیگیری: اگر کیست کوچک و بدون علامت باشد
• جراحی لاپاراسکوپی: برای برداشتن کیست (در صورت بزرگ بودن، دردناک بودن، یا خطر پیچ خوردگی تخمدان)
   
• برداشتن تخمدان: فقط در موارد بسیار نادر و در صورت آسیب شدید

سخن پایانی

کیست مویی تخمدان یا همان کیست درموئید، یکی از عجیب‌ترین و البته شایع‌ترین کیست‌های خوش‌خیم در زنان جوان است. این کیست از سلول‌های جنینی منشأ می‌گیرد و ممکن است حاوی ساختارهایی مانند مو، چربی، دندان یا حتی غضروف باشد. برخلاف ظاهر عجیب آن، بسیاری از این کیست‌ها سال‌ها بدون علامت باقی می‌مانند و به‌طور تصادفی در سونوگرافی کشف می‌شوند. مشکل زمانی آغاز می‌شود که کیست به اندازه‌ای برسد که به بافت‌های اطراف فشار وارد کند، یا پیچ‌خوردگی تخمدان را به دنبال داشته باشد؛ شرایطی دردناک که نیاز به مداخله فوری دارد. همچنین، در برخی موارد نادر، ممکن است تغییرات بدخیمی در این کیست‌ها ایجاد شود. به همین دلیل، پیگیری منظم، تصویر‌برداری دقیق و تصمیم‌گیری بر پایه نظر پزشک متخصص از اهمیت بالایی برخوردار است. جراحی لاپاراسکوپی، روش استاندارد و کم‌تهاجمی برای خارج‌کردن کیست درموئید محسوب می‌شود و معمولاً نتایج موفقیت‌آمیزی دارد. اگر به دنبال مسیر درمانی مطمئن هستید، مراجعه به متخصصی باتجربه که با انواع کیست‌های تخمدانی آشنایی کامل دارد، ضروری است. شناسایی به‌موقع و درمان درست، کلید حفظ سلامت باروری و آرامش ذهنی شماست.